Միֆ բառն ունի մի քանի իմաստ: Ըստ իմաստներից մեկի` միֆ է կոչվում այն, ինչ անհավատալի, չափազանցված, մտացածին է:

Միֆը կամ առասպելը նաև այն ժանրն է, որի մեջ գերբնական ու չափազանցված ձևով ներկայացվել են հնագույն ժողովուրդների կյանքի կարևորագույն դեպքերը, աշխարհի վերաբերյալ մարդկանց պատկերացումներն ու ընկալումները։

Առասպելների հիմքում հիմնականում ընկած են եղել տվյալ ցեղի, ժողովրդի կյանքում տեղի ունեցած իրական դեպքերը, սակայն բնության դեմ դեռևս անզոր մարդը երևույթները բացատրել է որպես աստվածների և ոգիների գերբնական ուժի արտահայտություն։ Այդ պատճառով էլ իրական հիմք ունեցող դեպքերի ու հերոսների պատմությունն ի սկզբանե ընդունել է չափազանցված և գերբնական բնույթ։ Չնայած դրան` առասպելներն օգնում են որոշակի պատկերացում կազմել հնագույն ժողովուրդների պատմության վերաբերյալ։

Աշխարհում մեծ ճանաչում ունեն Անթեյի, Պրոմեթևսի, Հերկուլեսի, Իկարի մասին և այլ հին հունական առասպելները: 

 Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» շնորհիվ պահպանվել և մեզ են հասել հայ ժողովրդի ստեղծած՝ «Հայկ և Բել», «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ», «Վահագնի ծնունդը», «Տորք Անգեղ» առասպելները։ Առասպելներից շատերը հետագայում ենթարկվել են գրական մշակման (օրինակ՝  Ն. Զարյանի «Արա Գեղեցիկը», Ղ. Աղայանի «Տորք Անգեղը», Հովհ. Հովհաննիսյանի «Վահագնի Ծնունդը», «Արտավազդը» հայ գրականության մեջ և այլն)։

• Միասին կծանոթանանք հունական ամենահայտնի միֆերից մեկին: Երբևէ լսե՞լ եք սիզիփոսյան աշխատանք արտահայտությունը: Ծանոթացե՛ք պատմությանն ու այն դարձրե՛ք ձեր բառապաշարի մի մասը:

Առասպել Սիզիփոսի մասին

Ամբողջ Հունաստանում ոչ ոք չէր կարող չափվել Սիզիփոսի հետ խարդախությամբ, խորամանկությամբ ու հնարամտությամբ: Նա իր խորամանկության շնորհիվ անբավ հարստություն էր կուտակել, և անգամ հեռուներն էր տարածվել նրա հարստության համբավը: Երբ մահվան աստվածը եկավ` նրան տանելու, Սիզիփոսը, որ արդեն զգացել էր դա, նենգաբար խաբեց նրան և կաշկանդեց նրան կապանքներով: Եվ դրանից հետո մարդիկ այլևս չէին մեռնում: Մարդիկ այլևս զոհեր չէին մատուցում աստվածներին:

1. Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:

Մար.ատար գնա.քը կարո՞ղ է քսանմեկ րոպ..մ կտրել-անցնել Ամերիկայի Մ..ց..լ Նահանգները՝ Խաղաղ .վկ..նոսից մինչ. Ատլանտ..ն: Դա ն..նիսկ ինքնաթիռով հնարավոր չ.: Բայց ամերիկ.ան մի համալսարանի գիտնակա..եր պնդում են, որ այդ մի..ն իրագործելի է: Մի ագգային գիտաժողովում նրանք ստորերկր.. նոր փոխադրամի.ոցի նախագիծ են ներկա.ացրել:

Մարդատար գնացքը կարո՞ղ է քսանմեկ րոպեում կտրել-անցնել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները՝ Խաղաղ օվկիանոսից մինչև Ատլանտյան: Դա նույնիսկ ինքնաթիռով հնարավոր չէ: Բայց ամերիկյան մի համալսարանի գիտնականներ պնդում են, որ այդ միտքը իրագործելի է: Մի ազգային գիտաժողովում նրանք ստորերկրյա նոր փոխադրամիջոցի նախագիծ են ներկայացրել:

Եվրասիան հյուսիսից-հարավ և արևելքից-արևմուտք ամենաերկարաձգված մայրցամաքն է:

Եվրասիա մայրցամաքը միաժամանակ գտնվում է երեք կիսագնդերում, քանի որ նրա ամբողջ տարածքը հյուսիսային կիսագնդում է, իսկ Գրինվիչի միջօրեականը անցնում է Եվրասիայի արևմտյան մասով: Այսպիսով, տարածքի մեծ մասը մնում է արևելյան կիսագնդում, իսկ փոքր մասը՝ արևմտյան:  

Ընդ որում Եվրասիան միակ մայրցամաքն է, որը շրջապատված է բոլոր 4 օվկիանոսներով:

Ամենամեծ մայրցամաքը Եվրասիան է, որի մեջ մտնում են Եվրոպա և Ասիա աշխարհամասերը, նրանց միջև տարված է պայմանական սահման: 
Սա միակ մայրցամաքն է, որը ողողվում   է չորս  օվկիանոսներով,    հարավում`   Հնդկական օվկիանոսով, հյուսիսում՝ Սառուցյալ օվկիանոսով, արևմուտքում`   Ատլանտյան օվկիանոսով և արևելքում՝ Խաղաղ օվկիանոսով:

Ինչպես գիտենք, Երկիր մոլորակը բաղկացած է ջրային և ցամաքային տարածքներից, որոնց ընդհանուր մակերեսը 510 մլն կմ² է:

Երկրագնդի և Լուսնի տեսքը տիեզերքից

Ընդ որում ջրային տարածքներն ավելի քան 2 անգամ մեծ մակերես են զբաղեցնում, քան ցամաքայինները:

Աշխարհագրական Մեծ հայտնագործությունների ժամանակներից մինչև մեր օրերն իրականացված բազմաթիվ հետազոտություններն ապացուցել են, որ բոլոր օվկիանոսներն անմիջականորեն կամ նեղուցների ու ջրանցքների միջոցով կապված են միմյանց հետ և միասին կազմում են Համաշխարհային օվկիանոսը:

Համաշխարհային օվկիանոսի մակերեսը 361 մլն կմ² է և այն կազմված է ոչ միայն օվկիանոսներից, այլև դրանց մաս կազմող ծովերից և ծովածոցերից, հարևան ջրային մարմինները միմյանց միացնող նեղուցներից և ջրանցքներից:

Քաղաքակրթություն բառը ծագում է լատիներեն քաղաքային, պետական, քաղաքացիական ( civis) բառերից։ Քաղաքակրթությունը հասարակական զարգացման մակարդակն ու աստիճանն է։ Այն սերտորեն կապված հոգևոր մշակույթի և նյութական մշակույթի հետ։ Քաղաքակրթություն հասկացությունը երևան է եկել 18-րդ դարում։ Ֆրանսիացի փիլիսոփաները քաղաքակիրթ էին համարում բանականության և արդարության սկզբունքների վրա հիմնված հասարակությունը։ Քաղաքակրթությունը մարդկային հասարակության զարգացման գործընթացն է՝ իր տարբեր փուլերով։ Այն սկսում է տոհմատիրական կարգերի քայքայումով և ստեղծում է քաղաքակրթական արժեքներ։ Հին հռոմեացիները քաղաքակիրթ էին համարում նստակյաց, քաղաքային կենցաղով ապրող հասարակությունը, որը նրանք հակադրում էին հետամանց, բարբարոսական հասարակությանը։

Սասնա ծռեր․ Սանասար և Բաղդասար նախագծից սովորի՛ր բերանացի հետևյալ հատվածները՝

***

Հա՛յրիկ թագավոր,

Վաղ համբարձում է, հրաման տուր ինձ՝

էրթանք Հիլի, աղբրներու վերան զբոսանք.

Ման գանք չուր իրիկուն,

Իրիկուն դառնանք, էրթամ իմ տեղ:

***

Գնացին, էլան սարի վերև,

Էնտեղ նստան բլրի  վերա, կերխում արին,

Հետո ման էկան, տեսան Կապուտ ծով.

Գնացին ծովափ սեյր անելու:

***Իրիկուն որ տի դառնար, տուն գար  

Ծովինար ասաց աղջիկներուն. 

— Աղջի՛կներ, դուք գնացեք, ման էկեք, 

Ես էրթամ, քիչ ջուր խմեմ: 

Հոտ-տոհմ-ցեղ-ցեղային միություն-պետություն․ ահա այսպիսի ճանապարհ է անցել հասարակությունը։ Հնագույն մարդիկ ապրում և աշխատում էին խմբերով, որոնք կոչվում էին նախնադարյան հոտեր։ Աստիճանաբար ձևավորվեցին հասարակական նոր միավորումներ՝ արյունակից ազգականների խմբեր, տոհմական համայնքներ։ Տոհմերի միավորումով առաջացան ցեղեր, որի անդամները խոսում էին միևնույն լեզվով, ունեին ընդհանուր հավատալիքներ, բարքեր, սովորություններ։ Ցեղերը միավորվելով կազմեցին ցեղային միություններ։ Նախնադարում մարդիկ ապրում էին քարանձավներում և վրաններում։

Մի թագավոր երազ տեսավ, որ անձրևի փոխարեն երկնքից աղվես էր տեղում։ Նա հրաման արձակեց.

— Ով երազս բացատրի, հազար դահեկան կտամ նրան: Մի աղքատ մարդ լսելով գնում, ասում է.

— Եթե երեք օր ինձ ժամանակ տաս, կմեկնեմ երազդ:

Եվ նա, գնալով անապատ, շրջում էր այնտեղ ու մտածում։ Մի վիշապ, տեսնելով տարակուսած մարդուն, ասաց.

— Ինձ ի՞նչ կտաս, եթե թագավորի երազը հայտնեմ քեզ:

Նա պատասխանում է.

Ի՞նչպես են առաջանում լեռները։

Հարցեր

1. Երկրակեղևի շարժման ինչ ձևեր գիտեք, թվարկեք այդ շերտերը։

Հորիզոնական և ուղղահայաց։

2, Որքա՞ն է երկրակեղևի շերտի միջին հաստությունը։

Երկրակեղևի մայրցամաքային տիպի միջին հաստությունը կազմում է 40-50 կմ,լեռներում՝ միչև 80կմ և ունի եռաշերտ կառուցվածք։

3, Ի՞նչ շերտերից է կազմված Երկիրը (թվարկեք հիմնական շերտերը):

Երկրակեղև,թույլոլորտ,միջնապատ, միջուկ։

4, Որտե՞ղ կարելի է տեսնել բացահայտված երկրաշերտեր (օրինակ՝ գետերի կիրճերում կամ լեռների լանջերին)։

Կիրճերում և ժայռերում,լեռների փլվածքներում,բաց հանքերում և այլն։

5, Ինչպիսի՞ տարբերություններ կան հորիզոնական և ծալքավոր շերտերի միջև։

Հորիզոնական տեղաշարժի ժամանակ ապարաշերտերը սեխմվում են՝ առաջացելով ծալքեր և ճկվածքներ,իսկ իրարից հեռանալիս ՝բեկվածքներ։

Երկրաշարժ

1․ Ի՞նչպես կբնութագրեք եկրաշարժը։

Եկրաշարժի ժամանակ երկրակեղևի առանձին տեղամասեր կարող են իջնել կամ բարձրանալ։

2, Ո՞րն է եկրաշարժի առաջացման պատճառը։

Երկրակեղեվի տակ ՝ թույլորտում առկա խորքային ուժերը ստիպում են սալերին շատ դանդաղ տեղաշարժվել։Սալերը իրենց եզրելով բախվում են իրար և ստեղծում են հզոր լարված ճակատներ։ Սալերից մեկը բարձրանում է,իսկ մյուսը ընկղմվում դրա տակ։

3, Որո՞նք են եկրաշարժի օջախը և վերնակենտրոնը։

Երկրակեղևի խորքում այն տեղը, ոտեղ տեղի է ունեցել ապարաշերտի կտրուկ տեղաշարժ,կոչվում է երկրաշարժի օջախ։

Երկրի մակերևույթի վրա,երկրաշարժի օջախին ամենամոտ գտնվող կետը կոչվում է վերնակենտրոն։

4, Ի՞նչ միավորով են չափում եկրաշարժի ուժգնությունը։

Բալերով՝ 1-12 -բալանոց սանդղակով։

5, Աշխատանքային տետրի ՝«« Ի՞նչպես պաշտպանվել երկրաշարժից»» ուղեցույցի օգնությամբ կատարել հետազոտություն ձեր տանը, շրջապատում և դպրոցում։

Եթե բարձրահարկ շենքի 1-ին և 2-րդ հարկերում եք‚ աշխատեք անհապաղ դուրս գալ շենքից‚ հեռացեք դեպի բաց տարածություն։

Եթե գտնվում եք 3-րդ և ավելի բարձր հարկերում‚ շենքից դուրս մի եկեք‚ աստիճաններն ու սանդղակները խցանված կլինեն խուճապահար մարդկանցով‚ վերելակները կարող են անջատվել ցանկացած պահի։ Բացի դրանից‚ առաջին հերթին‚ սովորաբար‚ փլվում են աստիճաններն ու սանդղակավանդակները։

Կարելի է կանգնել շենքի միջին մասի հիմնական կրող պատերի‚ նրանցով կազմված անկյունների‚ այդ իսկ պատերում դռան բացվածքների և հենասյուների մոտ՝ գլխավերևում պահելով աթոռ‚ պայուսակ կամ այլ համապատասխան իր՝ վերևից թափվող ծեփակտորներից պաշտպանվելու համար։ Կարելի է նաև մտնել տարածքում գտնվող մահճակալի կամ սեղանի տակ։

Պատուհաններից և շենքի արտաքին պատերից հեռու մնացեք‚ դրանք փլվում են առաջին հերթին՝ փշրվող առարկաներից չվնասվելու համար։

Ցնցումների ավարտից հետո փորձեք դուրս գալ շենքից՝ նախապես որոշված ճանապարհով։

Շենքից դուրս գալուց զգուշացեք ընկնող բեկորներից‚ կոտրատված ապակիներից‚ կտրված էլեկտրալարերից։

Փլուզումներից առաջացած փոշուց կարող եք շնչահեղձ լինել։ Այդ իսկ պատճառով շնչելիս օգտագործեք թաշկինակ‚ գլխաշոր կամ հագուստից պոկված մի կտոր։

Առաջադրանք

Ձեզ հասանելի տեղեկատվական աղբյուրներից օգտվելոց՝հավաքեք տեղեկություններ Սպիտակի եկրաշարժի մասին,մասնավորապես՝

1, Ե՞րբ է այն տեղի ուեցել։

1988թ․-ի դեկտեմբերի 7-ին։

2, Ի՞նչ ուժգնություն է ունեցել։

9-10 բալ

3, Ո՞ր քաղաքներն են առավել շատ տուժել եկրաշարժից։

Գյումրի,Ստեփանավան,Կիրովական։